Allerheiligenvloed

Nederland heeft maar liefst vijf maal overstromingen gekend die de naam Allerheiligenvloed hebben gekregen. Dit zijn overstromingen die op of rond 1 november plaatsvonden.

Achtereenvolgens zijn dit:

  • de Allerheiligenvloed van 1170
  • de Allerheiligenvloed van 1532
  • de Allerheiligenvloed van 1570
  • de Allerheiligenvloed van 1675
  • de Allerheiligenvloed van 2006

We lichten er hier twee uit, namelijk de overstromingen van 1570, de grootste van de vijf, en die van 2006, de meest recente.

De Allerheiligenvloed van 1570

Op 1 november 1570 worden de Nederlandse en Belgische Kust geteisterd door een watersnood, de Allerheiligenvloed. Getroffen steden en dorpen zijn onder andere Egmond, Bergen op Zoom en Saeftinghe. Een lange periode van storm zwiepte het water tot ongekende hoogten, nog hoger dan die bij de Watersnood van 1953. Talloze dijken aan de Hollandse kusten begaven het, waardoor zich enorme overstromingen voordeden en een reusachtige ravage werd aangericht.

Maar het was eigenlijk overal mis. In een brief van de hertog van Alva aan koning Filips II vermeldde hij dat maar liefst vijfzesde deel van Holland onder water stond. Het totale aantal doden wordt geschat op meer dan 20.000, waarvan minstens 3.000 doden in Friesland en Groningen. Tienduizenden mensen werden dakloos, veestapels werden verzwolgen en wintervoorraden vernietigd. Daarmee wordt de Allerheiligenvloed van 1570 tot de ergste ramp in Nederland in de pre-moderne tijd gerekend. Primeur bij deze vloed was dat er voor gewaarschuwd was: de Domeinraad in Bergen op Zoom had op de ochtend van de ramp een waarschuwing gegeven voor "seer uytnemende hooghe vloet". De Allerheiligenvloed markeert het ontstaan van het Verdronken Land van Saeftinghe, en het verdwijnen van het eiland Bosch in de Waddenzee.

De Allerheiligenvloed vond plaats op een kritiek moment in de geschiedenis van de Nederlanden. De belastinghervormingen die Alva trachtte door te voeren mislukten erdoor en de wijdverspreide ellende onder de bevolking verhoogde de spanning in het land. Er was al sinds Oranjes vertrek een groeiende mate van onvrede met het bewind van de Spaanse koning en zijn landvoogd. Deze watersnoodramp versterkte dit alleen maar.

De Allerheiligenvloed van 2006

De Allerheiligenvloed van 2006 was een zware storm die in de avond van 31 oktober en de ochtend van 1 november over ons land trok. Het was in Noord Nederland en Duitsland de zwaarste storm sinds 1990. Bij Delfzijl werd een waterstand van 4,83 m boven NAP gemeten, de hoogst bekende waterstand te Delfzijl ooit. Het eerdere record van 4,63 m boven NAP dateerde uit 1825, toen tijdens de stormvloed van 1825 ruim 800 doden vielen. Op de pier in het Friese Holwerd waar de veerboot naar Ameland vertrekt, dreven door de stormvloed auto's de Waddenzee in. In Marum verdronken op de kwelder twintig paarden. Ruim honderd andere paarden waren door het door de storm veroorzaakte hoge water ingesloten, wat leidde tot een reddingsactie. Dankzij de sinds het Deltaplan verhoogde dijken waren er, ondanks de hoge waterstanden, geen overstromingen binnendijks in Nederland. Er waren bij deze stormvloed geen slachtoffers.

In Noord-Duitsland was er vooral schade in Oost-Friesland. Hier behoorde deze storm tot de zwaarste aan de kust sinds 1906. Bij het Waddeneiland Borkum werd de hoogste waterstand sinds de stormvloed van 1962 gemeten. Ook in de havens van Emden en Hamburg was er schade, vooral aan diverse schepen.

Wat is Allerheiligen?

Allerheiligen is een christelijke feestdag die op 1 november valt en gevierd wordt onder katholieken en Anglicanen. In de Katholieke Kerk is het een hoogfeest. Ook de Oosters-orthodoxe Kerk kent het feest, maar dan op de eerste zondag na Pinksteren. De feestdag viert de nagedachtenis aan alle heiligen en martelaren. Het is aannemelijk dat men tijdens de kerstening van Europa het feest van Allerheiligen is gaan vieren rond de periode van een oorspronkelijk heidens feest dat ter nagedachtenis van de doden werd gehouden. In 837 riep Paus Gregorius IV 1 november uit als de katholieke gedenkdag.