Mindfulness en het brein

Mindfulness wordt tegenwoordig steeds meer op scholen aangeboden. Maar wat heeft het te maken met leren? Waarom hebben kinderen op school er baat bij?

Een training van aandacht

Allereerst leer je met mindfulness je aandacht te trainen. Je leert opmerkzaam te zijn of je aandacht aanwezig is of afgeleid, in het hier en nu of elders. En je leert ontdekken hoe je op een speelse en vriendelijke manier je aandacht terug kunt brengen in het hier en nu. Hierdoor kun je beter bij de lesstof blijven en je beter concentreren. Dit kun je trainen met meditatie, maar ook door meditatieve spelletjes en oefeningen. Op scholen wordt dan ook vaak gekozen voor een meer speelse en interactieve oefenvorm van mindfulness.

Behoeften opmerken

Ook leert het kind met mindfulness beter op te merken hoe het zich van binnen voelt. Daarbij gaat het in eerste instantie niet om emoties maar om fysieke gevoelens. “Voelt mijn buik rustig en lekker? Dan gaat het goed met mij, dan kan ik leren, en dan vind ik het leuk om samen met anderen te leren en te spelen.” “Voelt mijn hoofd druk en zwaar? Dan heb ik even rust nodig of juist lekker hard rennen”. Kinderen leren de gevoelens in hun lichaam te herkennen. Dit is een typische mindfulness-techniek waardoor kinderen (en grote mensen) beter in contact zijn met hun behoeften. Kinderen, die dit leren opmerken, weten dan ook vaak feilloos wat ze nodig hebben om weer in balans te komen.  

Mindfulness en breintraining

Nieuwe ontwikkelingen in de neurowetenschap tonen aan dat er daadwerkelijk iets verandert in onze hersenen als we mindfulness leren toepassen. Onze hersenen bestaan grofweg uit drie lagen: het denkende, het emotionele en het fysieke brein. De drie lagen van ons brein werken door de training van mindfulness beter samen. Ook de rechter en de linker hersenhelft raken meer geïntegreerd. Wat betekent dat concreet? Kort samengevat helpt mindfulness gevoel en ratio beter samen te laten werken: een nuttige eigenschap bij alle leerprocessen.  

Buik- en hartgevoel doen mee

De nieuwe neurowetenschap heeft bovendien aan het licht gebracht dat onze hersenen verbonden zijn met ons hart, met onze buik en met ons hele lichaam via het autonome zenuwstelsel. Er bevinden zich letterlijk hersenachtige structuren in onze darmen en in ons hart. Ons buikgevoel en ons hartgevoel blijken letterlijk intelligentie te bezitten. We scannen via deze intelligente lichaamswaarneming of onze omgeving veilig is en bevredigend is. We scannen bovendien of we erbij horen in de groep, klas, familie of sociale groep. Je zou de hersenachtige structuren in onze darmen, hart en lichaam de fysieke basis van onze emotionele intelligentie kunnen noemen. De informatie die hier wordt verzameld wordt vervolgens naar de hersenen doorgestuurd. Zij beïnvloedt vanuit het lichaam ook weer het brein. De training in mindfulness helpt ons deze processen bewust waar te nemen. In de neurowetenschap heet dat interoceptie. In de klas is dat zeer nuttig. Kinderen kunnen letterlijk beter aangeven of ze zich sociaal veilig of onveilig voelen, verbonden of alleen. Bovendien leren ze – met behulp van de in mindfulness geschoolde leerkracht - gevoelens van onveiligheid op te vangen en te veranderen in gevoelens van veiligheid. Een tool die niet alleen in de klas nuttig is maar in alle sociale groepsprocessen. Want alleen in een bedding van veiligheid, warmte en wederzijdse sociale erkenning kunnen kinderen leren en floreren.  

Door Dorle Lommatzsch, juli 2015

 

Over de auteur

Dorle Lommatzsch is hoofddocent aan de Academie voor Open Bewustzijn en auteur van twee boeken over mindfulness. Ze geeft leiding aan de tweejarige opleiding Mindful Coachen.

Bronnen

Op zoek naar jezelf? - Dorle Lommatzsch
Theorieboek en werkboek

Het hele brein, het hele kind  - Daniel Siegel

The Neuroscience of Human Relationship. Attachment and the developing Social Brain - Luis Cozolino