Virtuele wereld als opvoedmilieu

Kinderen en jongeren hebben 2 leefwerelden: real life (RL) en de virtuele wereld of milieu (VM). Beide hebben een ander tempo en dat is van invloed op ontwikkeling en uiten van emoties. Wat zijn volgens Delfos de fasen van de virtuele ontwikkeling?

Opvoedmilieus
Inspiratie voor dit artikel haalde ik uit het boek ‘In 80 dagen de virtuele wereld rond’ van Martine Delfos. Volgens haar zijn binnen de 2 leefwerelden of opvoedingsruimte 4 milieus:

1) het gezin; 2); de school; 3) de wereld daarbuiten en 4) het virtuele milieu.

Bij het virtuele milieu (VM) horen virtuele werelden en virtuele identiteiten (en echte). Het virtuele milieu is de tegenhanger van het ‘echte’ milieu in de echte wereld (RF= Real Life). Vanuit opvoedkundig perspectief is het VM interessant. Het is een fictief milieu waarin (nog) niet (veel) wordt opgevoed terwijl in RF wel wordt verwacht als kinderen zich in het VM bevinden. En zo krijgt het VM een taak toebedeeld die het van oorsprong niet had: opvoeding.

Habbo hotel als virtueel milieu 
Habbo hotel is een virtuele wereld in de vorm van een hotel. Een gebruiker registreert zich en neemt een fictieve identiteit aan via een avatar. Met virtueel geld (credits) koopt hij gadgets zoals een huisdier of een plant om zijn hotelkamer te pimpen. De credits verdient hij via games in Habbo of koopt hij met een creditcard uit het RL. De lijn tussen RL en VM is voor veel kinderen lang niet altijd duidelijk. Hoewel Habbo in eerste instantie als amusement is ontstaan, is het tegenwoordig een van de leefwerelden van kinderen op internet: ze spreken in Habbo af om elkaar virtueel te ontmoeten. Een virtuele wereld als Habbo laat meteen een van de problemen van het virtuele milieu als opvoeder zien: de commerciële basis. Kinderen worden er ongemerkt door gevormd en zowel ouders als kinderen beseffen dat te weinig.

Opvoeding in Habbo
Opvoeding en leren in Habbo gebeurt wel. Een voorbeeld is de poging tot vergroting van politiek bewustzijn: sinds november 2012 is een virtuele Tweede kamer. Een ander voorbeeld: de echte politie regelmatig spreekuur voor vragen, bijvoorbeeld over virtuele diefstal. Bekijk ook dit artikel over de eerste rechtszaak over virtuele diefstal in Habbo (2007)

Snelle werelden en langzame emoties
Een verschil met de virtuele wereld in vergelijking met real life is de snelheid. Bijvoorbeeld een tweet - een bericht via Twitter is binnen enkele seconden geplaatst en vele malen sneller dan bijvoorbeeld een mail of een brief waar meerdere handelingen en meer tijd voor nodig zijn. Zit je in Habbo, dan zie je ook daar de stroom berichtjes vrij snel voorbij komen. Vaak bevatten die emotiewoorden en symbolen: hartje, thumb up, ik haat je, e.d. Er is volgens Delfos een verschil tussen emoties in de virtuele wereld en in real life. In het virtuele milieu zien we vooral snelle emoties. Dat zijn bijvoorbeeld woede, verliefdheid, agressie of vrolijkheid. De langzame emoties uit het echte leven zijn belangrijker omdat die ons verbinding geven. Voorbeelden van langzame emoties zijn tederheid, respect, mededogen en liefde. Ze spelen een rol bij (langdurige) relaties. Emoties in het virtuele milieu concurreren met de emoties in real life.

Fasen virtuele ontwikkeling
Als kinderen opgroeien, vormen ze zich. Dat gebeurt ook in de virtuele wereld en verloopt volgens fasen. Natuurlijk is er overlap maar kennis van deze fasen biedt wel een houvast voor de opvoeder. Een voorbeeld: in RL vraagt een kind in fase 2 veel aandacht want het de wereld aan het ontdekken. Vaak wordt het kind blootgesteld aan (teveel) spelen / kijken achter het scherm. Het kind leert letterlijk te staan en de wereld te begrijpen in RL. Het type spelletjes in VM passen vaker niet dan wel bij deze ontwikkelingsfase waardoor de mogelijkheid bestaat dat kinderen het verkeerde gedrag aanleren omdat in VM het gewenste resultaat wel wordt bereikt door dat gedrag. Een discrepantie dus tussen gedrag en resultaat in RL en in VM.

Bronnen
Boek In 80 dagen de virtuele wereld rond, Martine F. Delfos, SPW 2012
Samenvatting lezing Delfos
Naar site bij boek Delfos
Meer over Habbo

Door: Saskia Dellevoet, webmaster en -redacteur Opvoeding en onderwijs | MediaCoach