Neonatologie muziektherapie: een nieuw werkveld

Een zacht tokkelende gitaar, het stromende geluid van de oceaandrum, de hartslag van de slitdrum en het kalmerende oceanische geluid van de sunsula weerklinken samen met de zachte zang van ouders en muziektherapeut Mariska Krab tussen de couveuses van het Wilhelmina Kinderziekenhuis Geboortecentrum van UMC-Utrecht. Een nieuw verwarmend, ontspannend en verbindend geluid in de uiterst medische setting vol alarmen, gesuis, van apparatuur en gesprekken van personeel.

Pilot Neonatologie Muziektherapie 'Valse Start'

Begin 2014 werd daar door Mariska de pilot ’Valse Start' uitgevoerd of de afdelingen Medium, High en Intensive Care Neonatologie met ouders van pasgeborenen, vanaf 28 weken zwangerschap. Met deze pilotstudie onderzocht zij of Neonatologie Muziektherapeutische sessies haalbaar, wenselijk en uitvoerbaar zijn in Nederland. Deze pilotstudie kwam tot stand uit de resultaten en wens tot samenwerking vanuit het daarvoor gedane onderzoek van Neonatologieverpleegkundigen Colinda en Rianne naar de mogelijkheden om muziek als een positieve stimulans van het gehoor en de ontwikkeling toe te passen binnen de zorg aan de te vroeg geboren en/of zieke pasgeborene.

Gehoorontwikkeling vroeggeborenen

De gehoorontwikkeling en de start van de taalontwikkeling vindt al plaats in de baarmoeder. Het gehoor is functioneel aangelegd vanaf een zwangerschapsduur van 24 weken. Na de geboorte zijn audiologische prikkels van belang voor de verdere ontwikkeling van taal en spraak (McMahon e.a. ,2012, Standley 2002, Neal & Lindeke, 2006).

Op een neonatologie afdeling zijn veel ongecontroleerde, schelle geluiden, ruis, wat schadelijk is voor de pasgeborene. Op de korte termijn leidt ruis tot fysiologische instabiliteit (Wachman & Lahav, 2009). Op lange termijn is er mogelijk invloed op het gehoor en de neurologische ontwikkeling (McMahon, e.a., 2012). Er bestaat al langere tijd consensus om geluiden in de vorm van ruis zoveel mogelijk te reduceren (McMahon, e.a., 2012, Wachman & Lahav, 2009, Wielenga & Drielsma, 2006). Totale stilte is ook niet wenselijk, juist audiologische prikkels zijn van belang voor verdere ontwikkeling. Correct toegepaste muziek is een positieve audiologische prikkel.

Om neonatologie muziektherapie op een veilige en verantwoorde wijze toe te passen is het van belang om kennis te hebben van de gehoorcapaciteiten van de pasgeborene de opgestelde richtlijnen welke uitgebreid beschreven staan in het einddocument van de pilotstudie 'Valse Start'.

Onderzoek naar muziektherapie voor neonatologie

Diverse studies naar Muziektherapie tonen een significante verbetering op de volgende effecten:

  • Verbetering van de fysiologische stabiliteit
  • Verbetering van de zuurstofsaturatieo
  • Stabielere hartactieo
  • Stabielere ademhaling
  • Minder gewichtsverlies en meer gewichtstoename
  • Verbetering van de gedragsstatus, kalmer en alerter (Standley 2012)
  • Verbetering van diepe slaap en afname van huilen (Keith, e.a., 2009, Lai, e.a., 2006)
  • Verbeterde voedingsbereidheid (Loewy, e.a., 2013)

Dit kan bijdragen tot verkorte opnameduur (Standley 2013). Muziek toegepast door ouders versterkt de ouder-kindbinding en maakt een verbeterde interactie en hechting tussen ouder en kind mogelijk (Whipple 2000). Vanuit de neurobiologie en dierstudies zijn er aanwijzingen dat muziek een mogelijke positieve invloed heeft op de neurologische ontwikkeling (McMahon e.a. 2012, Neal en Lindeke 2008).

In grootschalig onderzoek van Dr. Loewy (2013) werd zelf zingen voor je kind (wat bijdraagt aan hechting en gevoel betekenis te hebben voor je kind) gecombineerd met het nabootsen van geluiden uit de baarmoeder. De ‘Oceaandrum’ maakt geluid wat lijkt op de bloeddoorstroming van de moeder. Geluid van de ‘Gato Box’ (slitdrum), lijkt op de hartslag van de moeder. Deze instrumenten werden adaptief bespeeld, op de ademhaling en hartslag van de pasgeborene.

Voor de pilot 'Valse Start' werd dit ook gedaan. Daarbij leerden ouders hun kind toe te zingen met de naam tijdens het kangoeroeën waarbij het kind de trilling en klank ook via de borstkast ervoer wat de positieve effecten van kangoeroeën versterkt (Schelz, e.a., 2011) Ook wat zij voor hem of haar voelen kreeg plaats middels een zelf gekozen of speciaal voor hen gemaakt lied begeleid op gitaar afsluitend met zacht stromende ‘Sansula’ klanken (duimpiano).

Resultaten neonatologie muziektherapie

Na 29 sessies vond het overgrote deel (93%) van zowel ouders als personeel dat het toepassen van muziek en muziektherapeutische sessies als een waardevolle verrijking van de zorg aan de pasgeborene en hun ouders kan worden gezien. Tijdens deze pilotstudie werden overeenkomstig met de literatuur positieve effecten geobserveerd bij het kind (oa. meer ontspanning, rustiger en diepere ademhaling, reactie op stem van ouders) Ouders gaven aan dat zij zich meer verbonden voelden met hun kind en de muziektherapie sessies een belangrijk moment waren voor de hechting. Daarnaast werden zij bekrachtigd in hun natuurlijk ouderschap. Ook verpleegkundigen gaven aan dat ouders er zichtbaar meer ontspannen en gelukkig uitzagen na een sessie en zij onderstreepten de positieve effecten op de hechting tussen ouder(s) en kind. Bijkomend effect was dat men aangaf dat de sessies de sfeer op de afdeling ten goede kwamen, de sessie hadden een positieve effect op het algemene geluidsniveau en verstoorde de dagelijkse zorg op de afdeling niet.

Neonatologie Muziektherapie is een haalbare, wenselijk en uitvoerbare interventie. (Krab, 2014). Ondanks de uiterst positieve bevindingen van de pilotstudie is Neonatologie Muziektherapie (NICU-MT) op dit moment nog steeds geen onderdeel van het zorgaanbod in de Nederlandse NICU. Funding, verder onderzoek, scholing en verspreiding van deze kennis is hard nodig.

Door Mariska Köhne-Krab, Neonatologie Muziektherapeut. Augustus 2015

M.M.V.Colinda Boere- Verpleegkundige MC/HC Neonatologie WKZ GeboortecentrumRianne Doornweerd – Verpleegkundige MC/HC Neonatologie WKZ Geboortecentrum

Fotografie:Caroline Lakké

Bronnenoverzicht