Maatschappelijk verantwoord muziek maken

Muziek maken is een creatief sociaal spel. Het is een taal die iedereen begrijpt of in ieder geval ooit begrepen heeft. Je kunt daarom ook niet vroeg genoeg beginnen kinderen bewust te maken van hun muzikale vermogens. Het zou wel eens een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan een maatschappelijke omwenteling.

Creatief sociaal spel
Ons lichaam geeft ons muziek: er zit ritme in hoe je loopt, je ademhaling en je hartslag. Er zit melodie in hoe je een zin uitspreekt en hoe je beweegt en er zit klank en harmonie in hoe de geluiden die je maakt herkenbaar zijn als van jouw. Het verschil in hoe je jezelf fysiek uit tussen hard en zacht en snel en langzaam geeft je dynamiek. Als laatste zit er muzikale vorm in hoe alle bovenstaande begrippen samenkomen. Deze vijf begrippen: ritme, melodie, klank, dynamiek en vorm zijn de belangrijkste bouwstenen van muziek. [1]

Muziek is ons dus gegeven door ons lichaam. Lang geleden hebben we echter instrumenten uitgevonden om onze uitingen nog kleurrijker te maken. Maar laten we teruggaan naar onszelf. Als we muziek kunnen vinden in onszelf en in de ander wordt samen muziek maken interessant. We zouden dus in staat moeten zijn te horen wie de ander is. Twee van de meest basale menselijke behoeften zijn echt gehoord en echt gezien worden voor wie we zijn. [2] Samen muziek maken en elkaar dus echt verstaan betekent echt samen te zijn.

Muziek als taal
In het werk als muziektherapeut is de doelgroep divers: kinderen en volwassenen met beperkingen of stoornissen. Een ding is echter constant en universeel: het samen muziek maken. De kracht van samen gaat voorbij aan wat mooi moet zijn of hoe iets moet. Het gaat voorbij de beperking of stoornis. Muziek ontstaat, het is van het moment en als het voorbij is, is het weg. Het mooie is dat iedereen dit kan voelen en begrijpen.

Een sprekend commercieel voorbeeld is het ‘energizen’ van een zaal van 1500 ingedutte mensen op een conferentie. Na een kwartiertje samen trommelen in dezelfde maat staan alle neuzen dezelfde kant op en kan er energiek verder gepraat worden.

Muziek bij kinderen
Vanaf de 20e zwangerschapsweek is het gehoor ontwikkeld en is een baby in staat met de oren waar te nemen. Hier doet het de eerste muzikale ervaringen op: de hartslag van zichzelf en van moeder bijvoorbeeld. Na de bevalling geeft het houvast, vertrouwen, herkenning, structuur en plezier. Denk aan het over en weer geluiden maken boven de box, het geluid van de stofzuiger om in te slapen, liedjes die aangeven dat het eten of drinken komt, of juist de slaaptijd. De stem van bekenden in de omgeving of samen spelletjes doen met muziek.

Muziekprogramma’s op peuterspeelzalen leveren rijke ervaringen op. Elk kind beleeft muziek op zijn eigen wijze. Stil en achteraf of juist luidruchtig en op de voorgrond, geconcentreerd zittend op de bank of nonchalant pratend op een eigen stoel. Een aantal dingen hebben ze echter gemeen en dat is het delen van dezelfde ervaring, het verwerken van muziek en het leren afstemmen in een groep.

Maatschappelijk verantwoord?
Onderzoek heeft uitgewezen dat het maken van muziek integratie bevordert, sociaal gedrag verbetert, de intelligentie stimuleert, de schoolprestaties bevordert en concentratieproblemen vermindert. In de hersenen verbindt het de linker- en rechter hersenhelft sterker met elkaar dan bij niet-musicerende mensen. Groepsgevoel en discipline versterken en het abstractievermogen en het analytisch denken wordt beter. Allemaal zaken die onder andere nodig zijn verbinding te krijgen met jezelf en je omgeving. Immers verbinding zorgt voor verdraagzaamheid en verbroedering: zaken die een toekomstige maatschappij hard nodig heeft. [3]

Bronnen

[1] Smeijsters, H. (2006). Handboek Muziektherapie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
[2] Koert, J. v. (2007). Wat je vindt mag je houden. Middelie: Andromeda.
[3] Bastian, H. G. (sd). Muziek maakt slim. Opgehaald van http://www.muziekmaaktslim.nl/

Meer lezen?
Honing, H. (2009). Iedereen is muzikaal. Amsterdam: Nieuw Amsterdam.
 

Door Jory Kroes - Muziekpraktijk Jory Kroes
Jory Kroes werkt als muziektherapeut en muziekdocent bij Praktijk Sensalavie. Door de verschillende projecten komt hij met veel kinderen in aanraking in verschillende ontwikkelingsfasen en met verschillende ontwikkelingsmoeilijkheden.