Cultuureducatie in kerndoelen

In het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn de belangrijkste dingen die kinderen moeten leren om actief deel te nemen aan de samenleving vastgelegd in de zogenaamde kerndoelen. Kerndoelen zijn streefdoelen die aangeven waarop scholen zich moeten richten bij de ontwikkeling van hun leerlingen. Hoe is cultuureducatie daar in vastgelegd?

De meerwaarde van cultuureducatie

Cultuureducatie valt onder de kerndoelen voor kunstzinnige oriëntatie. Kinderen maken kennis met kunstzinnige en culturele aspecten in hun leefwereld. Het gaat hierbij om kennismaking met de aspecten van cultureel erfgoed waarmee mensen in de loop van de tijd vorm en betekenis hebben gegeven aan hun bestaan. Het gaat bij cultuureducatie ook om het leren over hedendaagse kunst en cultuur. Dit gebeurt zowel op school als in de ‘echte’ wereld. Kinderen leren door cultuureducatie om zich open te stellen: ze kijken naar schilderijen en beelden, ze luisteren naar muziek, ze genieten van taal en beweging. Cultuureducatie maakt de waardering van leerlingen voor kunstzinnige en culturele uitingen in hun directe omgeving groter. 

Naast kennis verwerven over kunst en cultuur, leren leerlingen ook om zichzelf te uiten door middel van kunst.

  • Ze leren de beeldende mogelijkheden van diverse materialen onderzoeken aan de hand van de aspecten kleur, vorm, ruimte, textuur en compositie
  • Ze maken tekeningen en ruimtelijke werkstukken
  • Ze leren liedjes en leren ritme-instrumenten te gebruiken als ondersteuning bij het zingen
  • Ze spelen en bewegen

De onderwerpen sluiten zo veel mogelijk aan bij andere vakken en leerdoelen. Het onderwijs wordt daardoor meer samenhangend, zonder het belang van cultuureducatie en kunstzinnige oriëntatie op zichzelf uit het oog te verliezen.

Kerndoelen cultuureducatie

Dit zijn de kerndoelen kunstzinnige oriëntatie:

54 De leerlingen leren beelden, taal, muziek, spel en beweging te gebruiken, om er gevoelens en ervaringen mee uit te drukken en om er mee te communiceren.
55 De leerlingen leren op eigen werk en dat van anderen te reflecteren.
56 De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed.

In deze kerndoelen is het leren produceren, het leren reflecteren en het leren plaatsen in context gevat. De ontwikkeling van literaire competenties is gevat in kerndoel 9 (Nederlands): de leerlingen krijgen plezier in het lezen en schrijven van voor hen bestemde verhalen, gedichten en informatieve teksten.

Cultuureducatie in het voortgezet onderwijs

In het voortgezet onderwijs valt cultuureducatie onder de kerndoelen Kunst en Cultuur. Dit zijn vijf kerndoelen die aansluiten bij vijf kernvaardigheden die elke leerling moet ontwikkelen. In elk kerndoel staat een ander onderdeel van het leerproces centraal: produceren, presenteren, beleven, verslagleggen en reflecteren.

Kerndoel 48: Produceren van kunst. De leerling leert door het gebruik van elementaire vaardigheden de zeggingskracht van verschillende kunstzinnige disciplines te onderzoeken en toe te passen om eigen gevoelens uit te drukken, ervaringen vast te leggen, verbeelding vorm te geven en communicatie te bewerkstelligen. In kerndoel 48 staat de zeggingskracht van kunst onderzoeken en toepassen centraal. Dit vindt plaats tijdens het maken van een beeldend werkstuk, een dans, een muziekstuk of een theaterperformance. Feitelijk gaat het over alle facetten die horen bij het produceren van kunst.

Kerndoel 49: Eigen kunstzinnig werk presenteren. De leerling leert eigen kunstzinnig werk, alleen of als deelnemer in een groep, aan derden te presenteren. Kerndoel 49 stelt het kunnen presenteren van eigen werk centraal. Daarbij gaat het niet alleen om het kunnen vertellen, maar ook om het presenteren in de voor de discipline geschikte media en contexten zoals het geven van een concert, expositie of theatervoorstelling.

Kerndoel 50: Leren kijken en luisteren naar kunst. De leerling leert, op grond van enige achtergrondkennis, te kijken naar beeldende kunst, te luisteren naar muziek en te kijken en luisteren naar theater-, dans- en filmvoorstellingen. Het kijken of luisteren naar kunstuitingen (kerndoel 50) gaat over het beleven van kunst en cultuur, zowel binnen als buiten de school, met daarbij enige individuele of klassikale voorbereiding. Het leren begrijpen en waarderen van kunst is een belangrijk onderdeel hiervan. De hierbij opgedane ervaringen dienen te worden beschreven in een verslag of kunstdossier, zie kerndoel 51.

Kerndoel 51: Verslag doen van ervaringen. De leerling leert, met behulp van visuele of auditieve middelen, verslag te doen van deelname aan kunstzinnige activiteiten (als toeschouwer en als deelnemer). Hierbij gaat het om het verslagleggen van eigen ervaringen met kunst en cultuur, maar ook om ervaringen die een leerling heeft met andermans kunstuitingen waaronder professionele kunstenaars.

Kerndoel 52: Reflecteren op kunstzinnig werk. De leerling leert mondeling of schriftelijk te reflecteren op eigen werk en werk van anderen, waaronder kunstenaars. Als laatste kerndoel staat reflecteren centraal. Leerlingen dienen te verwoorden wat ze van iets vonden en wat ze tijdens het creatief proces hebben geleerd.

Door Miriam van den Beemt, redacteur digitale etalage Opvoeding en Onderwijs (juli 2015)

    Er zijn nog geen links geconfigureerd.