Ontwikkeling en geschiedenis, van diepe dalen en hoogtepunten

Harpen bestaan al duizenden jaren. In de prehistorie gebruikten de mensen hun jachtbogen al als muziekinstrumenten, deze hadden één snaar. Door verschillende bogen achter elkaar te zetten kon men meerdere tonen maken. Hieruit zijn boogharpen ontstaan; bogen met meerdere snaren. Deze eerste 'echte' harpen zijn al van rond 3500 v.Chr. uit Egypte en Soemerië bekend. De hoekharpen zijn later ontwikkeld, waarschijnlijk in het oude Perzië, het huidige Iran en deze kwamen rond het jaar 2000 v. Chr. ook in Egypte voor. De lijstharpen ontwikkelden zich gedurende de Middeleeuwen in Europa.

Van Boogharp tot Lijstharp





De harp is een tokkelinstrument, waarbij de snaren meestal met de vingers in trilling worden gebracht. De harp is opgebouwd uit een klankkast waarop een groot aantal snaren gespannen zijn, die van elkaar verschillen in lengte en dikte. Elke snaar brengt slechts één toon voort: hoe langer (en dikker) de snaar, hoe lager de toon.

Lees verder over de rijke geschiedenis van de harp.


De harp, bijna vermist verklaard





De harp was ooit het instrument van koningen en priesters, minstrelen en speellieden, ridders en jonkvrouwen. Voor een kasteelvrouw was het prima om te zingen en vooral harp of luit te spelen.
Muzikanten (troubadours) die langs de kastelen reisden zongen verhalen over het leven bij andere voorname families. Zo bleef men van elkaars leven op de hoogte. (net een soap) Het was normaal dat op kastelen gezongen en gedanst werd tijdens de maaltijden.

Omdat er steeds nieuwe ontwikkelingen zijn, verandert ook de behoefte in het samen spelen.
Zo kon men dankzij de enkelpedaalharp, deze werd in 1720 uitgevonden in Duitsland door Celestin Hochbrucker, de noten afzonderlijk verhogen of verlagen.
Dankzij de pedalen was de harp een instrument geworden dat in het groeiende orkest van die dagen zijn partij mee kon blijven spelen.

De pedaalharp heeft naast 46 of 47 snaren ook een 7-tal pedalen, die elk drie standen hebben: los, halverwege ingetrapt of helemaal ingetrapt.
De harp wordt gestemd in Ces, wat eigenlijk een ongebruikelijke toonaard is, dus met de tonen Ces, Des, Es, Fes, Ges, As, Bes. Door een pedaal, bijvoorbeeld het F-pedaal, halverwege in te trappen worden alle Fes-snaren een halve toon verkort, zodat de harp in Ges klinkt: Ges, As, Bes, Ces, Des, Es, F. Zijn alle pedalen ingetrapt dan klinkt de harp in C: C, D, E, F, G, A, B. Door nu de pedalen nog een stap verder in te trappen worden de snaren weer een halve toon verkort.
De orkestharp is een grote maat pedaalharp met 7 octaven. Deze hebben meer klank dan de kleinere harpen.


Naast een pedaalharp (concertharp) bespeelt men nog steeds de haakjesharp, ook wel Keltische harp genoemd.  
 

 

De Folk harp











De Keltische harp
heeft rond de 34 snaren en is iets kleiner dan de pedaalharp.
Deze harp is meestal gestemd in Es: Es, F, G, As, Bes, C, D.
In plaats van pedalen heeft deze harp haakjes boven de snaren, waardoor je een snaar een stukje korter kan maken. Hierdoor wordt de toon met een halve noot verhoogd (bijvoorbeeld van As naar A). Doordat elke snaar maar een haakje heeft (terwijl een pedaal een snaar twee keer kan verkorten), kan er gespeeld worden in toonsoorten van Es (drie mollen) tot E (vier kruisen).
Elke snaar heeft een eigen haakje, zodat er meerdere haakjes omgezet moeten worden bij wisselingen van toonsoort. Onder het spelen is dit erg lastig en haakjesharpen worden dan ook vooral bespeeld voor volksmuziek (bijvoorbeeld Ierse muziek) die nog steeds op diatonische principes gebaseerd is.
De haakjesharp is ook populair als studie-instrument. Bij een pedaalharp worden met een enkele pedaal alle gelijknamige snaren verkort en verlengd en dat maakt het mogelijk sterk modulerende muziek te spelen.

Lees hier verder

Andere Folk harpen zijn bv. de Scottish Harp en de Caelic Harp.

 

Harp in de huidige tijd


 

 
 
 
 
 

 

 

 

 

 


 
Elektrische harpen

Sinds de jaren negentig pioniert harpbouwer Camac op het gebied van de elektrisch versterkte harp.
Bij een elektrische of elektro-akoestische harp worden alle snaren afzonderlijk door middel van een piëzo-element versterkt. Dit is noodzakelijk bij optredens op grote podia en wordt bijvoorbeeld gebruikt bij genres als jazzharp, bluesharp en harprock.
Een elektro-akoestische harp kan ook akoestisch worden gespeeld, in tegenstelling tot een volledig elektrische harp.
Bekende harpbouwers die tegenwoordig elektrische of elektro-akoestische harpen fabriceren zijn naast Camac ook Lyon & Healy en Salvi.
Lees ook over de Laser harp

Gravikord is een modern, elektrisch dubbele brug-harp met 24 snaren. Het is in 1986 ontworpen door Robert Grawi. Het is verwant aan zowel de West-Afrikaanse Kora als de Kalimba.

 

Harp in het Nabije Oosten








De hoekige harp, de Perzische naam hiervoor is chang, het Turkse woord is Ceng, een vorm die waarschijnlijk zijn oorsprong kent in Iran 3000 jaar voor Christus tot ca.
Zijn oorspronkelijke vorm werd gebogen, daarna hoekig rond 1900 voor Christus.
De typische hoekige harp heeft een lang leven gekend in islamitische culturen, vooral in Iran, Irak en Turkije, maar is sinds de 17 eeuw wel verdwenen.
Deze lange levensduur van de Ceng was zeer waarschijnlijk nauw verbonden met het politieke leven.
Ook de Ceng raakte overbodig als gevolg van de verspreiding van de instrumenten die tot de luit familie. Harpen konden ongeveer twintig noten produceren, waren bovendien kwetsbaar, onbetrouwbaar voor afstemming met de modulaties en konden niet concurreren met luiten.
 

 

 

De harp in het verre Oosten









De traditionele Chinese harp of Konghou is een dateert uit de tijd van een paar honderd jaar voor Christus. Het is een kostbaar artefact in de culturele schatkamer van traditionele Chinese muziek. Volgens overlevering werd het door ambachtsman Kan Hou in opdracht van een keizer gemaakt.
Toen de Han-dynastie op haar hoogtepunt was, speelde men Konghou met orkesten als begeleiding van het koninklijk hof en volksdansen. De Konghou bleef populair, zowel als solo-en begeleidingsinstrument tot de Tang-dynastie (ongeveer de 8e eeuw), toen de Chinese literatuur en kunst hun piek bereikten.

Er werden in het oude China zeker drie categorieën van Konghou gespeeld:
De WUO Konghou, een horizontale of platte instrument. De snaren zijn van zijde gebonden aan het oppervlak van het klankbord en elke snaar rustte op meerdere fretten. De snaren werden geplukt met een houten oogst in de ene hand en geperst met de andere. Het werd opgericht in China rond 600 voor Christus.
De Shoo Konghou, een verticale of staande konghou die oorspronkelijk uit Europa stamt (waar het een harp genoemd werd) en die via West-Azië langs de Zijderoute tijdens de Xi Han-dynastie (206 AD BC-25) in China terecht kwam. Het was een   boogvormig instrument, met 7, 15, 22 of 23 snaren, dat met twee handen, maar met alleen de duimen en wijsvingers, werd bespeeld.
De Fong Shou Konghou, zo genoemd omdat de versiering op de hals.
Fong Shou betekent dat het hoofd van de Vogel van Phoenix. Deze konghou kwam vanuit India (daar Vina genoemd) naar China rond de 4de eeuw na Christus, ook langs de Zijderoute. Sommige snaren werden aan de nek verbonden door pennen, terwijl anderen alleen werden vastgebonden. De klankkast had de vorm van een boot.

Helaas is bijna geen muziek bewaard gebleven uit die tijd. Na de 17e eeuw is het gebruik van de Konghou verloren gegaan. Een mogelijk door de ontwikkelingen van cultuur en economie, waren mensen niet langer tevreden met eenvoudige melodieën zonder modulatie. Als andere, meer gecompliceerde instrumenten verscheen, Konghou geleidelijk verdween in de geschiedenis.

In de 20e eeuw is er opnieuw vraag naar nationaal traditionele instrumenten, maar dan wel meer met een eigentijdse vorm. In 1964 werd Konghou nieuw leven ingeblazen in Shenyang. In de 80'er jaren werden in China een aantal nieuwe ontwerpen geproduceerd, een combinatie van Konghou en Guzhang (koto, zoals een beweegbare brug citer), Pipa (luit) en Qin (mandoline), waarbij men gebruik maakt van de moderne technologie van de pedaalharp.

 

 

De harp in Afrika

 

 

 

 

De harp is een over de hele wereld wijd verspreid instrument, zo ook in Afrika.
Van de Sahara tot diep in het zuiden, maar met name in het noord-oostelijk deel van dit continent vinden we haar in meer dan vijftig verschillende culturen.
Men vermoedt dat de harp al meer dan vijfduizend jaar onderdeel uitmaakt van de Afrikaanse muziek. Egypte en het Nabije Oosten worden als mogelijke herkomst gebieden gezien.
Sommige Afrikaanse volken zien de vorm van de harp verbonden met het menselijk lichaam of met symbolische of religieuze denkbeelden.
Harpmuziek wordt ook gezien als de verbinding van de wereld van de levenden met die van de doden. Harpen hebben daarom, naast een muzikale, ook een belangrijke sociale functie.
Lees verder