Twintigste eeuw

De twintigste eeuw begon in grote onzekerheid. Men was negatief gestemd, op kunstgebied buitelden de verschillende stromingen over elkaar heen. De eeuw wordt gekenmerkt door de twee grote wereldoorlogen, het interbellum met de beurskrach in 1929 en de daarop volgende wereldwijde economische crisis.

Tegen het eind van de negentiende eeuw waren de verhoudingen in Europa al behoorlijk op scherp gezet. Dit werd veroorzaakt door het opkomende nationalisme, iedereen wilde zijn invloedssfeer uitbreiden of op zijn minst handhaven. Er werden bondgenootschappen tot stand gebracht waarbij men elkaar beloofde bij te staan in geval van buitenlandse dreiging. Er heerst een geest van militarisme. Frankrijk koesterde nog altijd revanche gedachten, omdat ze in 1871 Elzas-Lotharingen kwijtgeraakt waren aan Duitsland. En er ontstond een wapenwedloop.

Al deze ontwikkelingen zorgden voor een kruitvat, die maar een kleine aanleiding nodig had om te ontploffen. Dat werd in juni 1914 de moord op Franz Ferdinand, de Oostenrijkse troonopvolger door Gavrilo Princip, een Bosnisch-Servische nationalist. Door de bestaande bondgenootschappen werden nu binnen de kortste keren een aantal landen de oorlog ingetrokken. Men leefde ook in de veronderstelling dat het een kort oorlogje zou worden, voor de Kerst was men wel weer thuis. Wat een misrekening zou dit blijken te zijn! Het werd een loopgravenoorlog van 4 jaar, waarin de nieuwste wapens (gifgas, duikboten, bommenwerpers) voor het eerst getest zouden worden, en miljoenen levens verloren gingen. Een loopgravenoorlog waarin men geen stap verder kwam, gevoerd in Belgie en Noord-Frankrijk.

Turkije werd bij de strijd betrokken, Palestina en Syrie. Rusland bleek uiteindelijk niet bestand tegen de Duitse aanvallers. In 1917 kwam er een revolutie en grote gebieden werden prijsgegeven. Het was echter te laat voor Duitsland om de strijd nog te kunnen winnen, Amerika had zich inmiddels bij de Geallieerden aangesloten. Tegen die industriële macht hadden de Duitsers geen verweer en in november 1918 kwam er een wapenstilstand. Er waren zoveel jonge mannen omgekomen dat men sprak van een verloren generatie. Aan het thuisfront moesten vrouwen de opengevallen plaatsen in de industrie opvullen. De Eerste Wereldoorlog  zorgde ook voor een geestelijke omwenteling. Men was het vertrouwen in de oude waarden volledig kwijtgeraakt, werd cynisch en geloofde nergens meer in. Dit uitte zich in de kunst o.a. in het Dadaïsme en Surrealisme.

Boeken Eerste Wereldoorlog

De Vrede van Versailles in 1919 was een vrede die de kiem voor de volgende wereldoorlog al in zich droeg. Het was een vrede met uiterst strenge eisen voor Duitsland (een Diktat), ondanks het feit dat Woodrow Wilson (Amerikaanse president) dat niet wilde. Hij gaf echter toe aan Frankrijk en Engeland om zo zijn plan voor een Volkenbond erdoor te krijgen. Deze Volkenbond bleek echter een tandeloze tijger te zijn, want ze had geen sanctiemiddelen en werd door Amerika zelf niet geratificeerd tot groot verdriet van Wilson.

De Russische Revolutie van begin 1917 had een eind gemaakt aan de Romanov-dynastie. Nadat de tsaar verdreven was, werden overal sowjets opgericht, raden van arbeiders. Kerenski kwam aan het hoofd van een voorlopige en zwakke regering te staan. Lenin (samen met Trotski) rook echter zijn kans. In oktober wierpen bolsjewistische strijdgroepen de voorlopige regering omver en vormde een regering, de Raad van volkscommissarissen. De ideeën van Marx werden nu in de praktijk gebracht en het was de bedoeling een wereldrevolutie tot stand te brengen. Het kapitalisme diende overal te verdwijnen. In 1918 ontstond in Rusland een burgeroorlog. De roden, aanhangers van Lenin werden aangevallen door de witten, conservatieven, liberalen, maar ook engelse en franse troepen. De burgeroorlog duurde drie jaar en kostte miljoenen mensen het leven. De roden onder Lenin wonnen de strijd. Zo werd Rusland het eerste volledige communistische land.

De periode tussen de twee wereldoorlogen wordt gekenmerkt door armoede, the roaring twenties in Amerika en de beurskrach van 1929 die wereldwijd enorme economische gevolgen had. Zoals gezegd, de eisen van de Vrede van Versailles waren voor Duitsland rampzalig geweest, nu kwam de beurskrach er nog eens overheen. Resultaat was een gierende inflatie, geld was niets meer waard, de omstandigheden waren ideaal voor de opkomst van een sterke man: Hitler. In 1933 kwam hij aan de macht en vanaf dat moment begon hij te bouwen aan een sterk nazistisch Duitsland. Een Duitsland met een sterk leger dat zich niet meer liet ringeloren. Na het weer onder de invloed van Duitsland brengen van het Saarland en het Rijnland en de annexatie van Oostenrijk en Sudetenland in 1938, volgde in 1939 de inval in Polen. Daarop verklaarden Frankrijk en Engeland de oorlog aan Duitsland en was de tweede Wereldoorlog een feit.

In 1941 verklaarde Hitler de oorlog aan Stalin die in 1924 Lenin opgevolgd was als leider van Rusland. Misschien beging Hitler nu wel dezelfde fout als Napoleon in het begin van de negentiende eeuw. Hij ging nu een oorlog voeren op twee fronten. December van datzelfde jaar bombardeerden de Japanners Pearl Harbor. Was het tot nu toe hoofdzakelijk een Europese oorlog geweest, nu kwamen de Verenigde Staten erbij en werd het een echte wereldoorlog. Een goed overzicht over wat er allemaal gebeurde in deze oorlog is in vele boeken te lezen en op vele plaatsen op het web te vinden. 

Direct na de 2e wereldoorlog wordt de wereld ingedeeld in twee invloedssferen, een communistische en een westerse. Het waren verschillende politieke en maatschappelijke systemen, de koude oorlog volgde. In het westen groeiden landen naar elkaar toe via allerlei verdragen als NATO en de EU. Op wereldwijde schaal ontstonden de Verenigde Naties.

Ook op wetenschappelijk gebied werden grote stappen gezet. We noemen de relativiteitstheorie, quantummechanica, de ontdekking van het DNA, de opkomst van de lucht - en ruimtevaart, de kernenergie,  de computer en het internet. Het zijn ontdekkingen die grote maatschappelijke gevolgen hebben gehad. Ontwikkelingen in deze moderne tijd lijken steeds sneller te gaan. Dit korte overzicht laat dan ook veel weg, dat kan helaas niet anders. 

Boeken Tweede Wereldoorlog