Zijn kunstenaars altijd gek?

Moet een kunstenaar of creatieveling niet gewoon een beetje gek zijn? Deze vraag integreerde blijkbaar. In de loop der jaren verschenen er onderzoeken en vele artikelen over dit onderwerp. Een duidelijke conclusie blijft tot nu uit.

De gedachtegang dat een kunstenaar of creatieveling op z´n minst een klein beetje gek moet zijn, is al oud. Plato schreef over de vier vormen van goddelijke waanzin. Bijvoorbeeld de waanzin die door de Muzen werd ingegeven: een voorwaarde voor het ontstaan van poëzie. De opvatting is nog steeds actueel. Je moet als creatieveling immers een beetje buiten de bestaande orde denken, wat wellicht neigt naar waanzin. 

Outsiderkunst

Ongeveer een eeuw geleden ontstond de gedachte dat kunstenaars hun creativiteit aan hun gekte te danken hadden. Kunstwerken van gekken uit inrichtingen werden niet zomaar afgedaan als waanzinnig gekrabbel, maar als hoogwaardige kunst beschouwd. Deze Outsiderkunst sprak tot de verbeelding. Ook bestonden er tegen die tijd genoeg voorbeelden van gekke kunstenaars als Vincent van Gogh, Dali en Edvard Munch die hielpen het beeld van (geniale) waanzinnige kunstenaar in stand te houden.
 

Onderzoek

De vraag of er een verband tussen psychiatrische stoornissen en creativiteit bestaat, blijft broeien. Onderzoek naar dit vraagstuk moet een antwoord geven. In 2012 haalde een grootschalig onderzoek van het fameuze Zweedse Karolinska Instituut het nieuws. Er werden meer dan 1 miljoen psychiatrische patienten onderzocht. Dit onderzoek toont aan dat psychische aandoeningen vaker voorkomen bij mensen met een artistiek beroep.
 

Medestanders

Ook Gordon Claridge, emeritus hoogleraar Abnormale psychologie aan de Universiteit van Oxford, ontdekte een verband tussen creativiteit en gekte. Hij ontwikkelde een test die vaststelt in welke mate mensen milde symptomen van schizofrenie vertonen. Mensen die hoger scoren op die test, scoren volgens Claridge ook beter op creativiteitstests. Hij merkt wel op dat gekker niet altijd creatiever betekent. Met ´een beetje gek´ kun je goed ´out of the box´ denken. Maar met totale gekte ben je niet in staat iets te produceren.

Lees meer over zijn theorie in dit artikel
 

Meer onderzoek

Wetenschappers van de University of New Mexico vonden ook een verband tussen een creatieve geest en een afwijking in de hersenen. Ze ontdekten dat een creatief persoon weinig verbindingen heeft tussen de thalamus en de frontaalkwab in hun hoofd. Dit is waar de plannings- en regelcentra zitten. Deze voorkomen dat er in de hersenen chaos ontstaat. Dat de frontaalkwab een beetje buiten spel staat, schept kennelijk ruimte voor creativiteit.

Meer lezen? Klik op deze link.
 

Tegenstanders

Kritiek op de onderzoeken die een het verband tussen creativiteit en gekte bewijzen is er ook. Deze komt bijvoorbeeld van Joy Bhattacharya, cognitief neurowetenschapper aan de Universiteit van Londen. Hij stelt dat eerdere studies over dit vraagstuk vaak slecht uitgevoerd werden en vooral berustten op anekdotisch of biografisch bewijs. De verbanden uit de grootschalige Zweedse studie zijn zeker niet zomaar toevalligheden, maar zeggen tegelijk ook weinig omdat ze volgens hem heel zwak zijn. Ook denkt Bhattacharya dat biografen soms de gekte van de kunstenaar overdreven. Dit omdat een gestoorde creatieveling sterk tot de verbeelding spreekt.

Meer commentaar op de Zweedse studie van Bhattacharya vind je hier

Tekst: Sanne Boonen, 10 maart 2015.