Meubeldesign: Materialen maken de stoel

De mogelijkheden binnen meubeldesign zijn lange tijd bepaald door de materialen die gebruikt konden worden. Hout is hét traditionele materiaal. Met de komst van nieuwe, kunstmatige materialen en nieuwe technieken om bestaande materialen te bewerken, ontstond er een enorme vrijheid voor de meubeldesigner.

Hout is ruimschoots aanwezig, makkelijk te zagen en te schaven, is sterk en gaat bovendien lang mee. Maar er zijn ook nadelen aan dit materiaal: het is relatief duur, de houtkap is belastend voor het milieu en hout ‘werkt’ – onder invloed van het weer en vochtigheid krimpt het en zet het uit. Nieuwe materialen maakten een einde aan deze nadelen, en boden bovendien nieuwe mogelijkheden in de bewerking. 

Buigen met Multiplex

De Britse meubelmaker Michael Thonet (1796-1871) maakte wereldfaam met zijn stoelen met ronde leuning. Om het hout te buigen gebruikte hij dunne stroken, die daarna werden gelijmd en geperst. Houtfineerlagen die kruislings op elkaar gelijmd zijn heet multiplex. Het resultaat is een licht en sterk materiaal, wat zich goed leent voor ronde vormen.

De eerste multiplex stoelen dateren al uit 1860. In de jaren 20 was het ook een populair materiaal om goedkope stoelen voor de grote massa te maken. Maar echte bekendheid kreeg het materiaal met de ontwerpen van Charles Eames. In 1940 ontwierp hij zijn eerste multiplex kuipstoel. Met zijn DCM (Dining Chair Wood)-stoel uit 1946 had hij pas echt de aandacht van het grote publiek. Volgens Time Magazine is deze stoel het beste design uit de 20ste eeuw. Een comfortabele en elegante stoel, die veel gekopieerd, maar nooit verbeterd is.  

Meer voor minder: Spaanplaat

Zonder spaanplaat, uitgevonden in de jaren 30, zou onze hedendaagse meubelindustrie er heel anders uit zien. Deze platen van zaagsel met bindmiddel ertussen zijn namelijk bijzonder goedkoop. Ideaal voor de grote massaproductie. Kwalitatief is spaanplaat aanzienlijk minder. Een spaanplaten meubelstuk heeft niet een bijzonder lange levensverwachting. Maar ook dat is niet per se een nadeel in de huidige maatschappij. Want omdat het goedkoop is, kunnen we geregeld zonder problemen van interieur wisselen.

Spaanplaat kom je vooral tegen in de grote winkelketens in de meubelboulevards. Maar het kan ook exclusief zijn, zoals in dit Franse appartement.

Praktisch plastic

Bron: Neftali / Shutterstock.com

In de jaren 50 werd er een kunststof ontwikkeld die goedkoop, sterk, goed bewerkbaar en hittebestendig is: polypropyleen. 10 jaar later presenteerde meubelontwerper Robin Day een stoel van dit materiaal, die tot op de dag van vandaag overal te vinden is. De Polyside – de plastic kuipstoel die in vele wachtkamers, stadions, scholen en andere openbare plaatsen staat.

In de loop der jaren ontwierp Day verschillende varianten op zijn stoel. Zoals een klein exemplaar voor op de kleuterschool, of eentje met gaten in de zitting om hem geschikt te maken voor buitengebruik. Jaarlijks komen er nog altijd een half miljoen van deze praktisch, plastic stoelen op de markt.  

Vrije vormen

Nieuwe materialen en technieken leiden tot nieuwe vormen. Vooral vanaf de jaren 60 werd daar volop mee geëxperimenteerd. Zoals Gunnar Aagaard Andersen bijvoorbeeld, die aan de slag ging met pur schuim. Zijn stoel ‘Portrait of my mother’s Chesterfield Chair’ is een duidelijk voorbeeld van een ontwerp welke met hout nooit gemaakt zou zijn.

Een verassend resultaat van bestaande materialen met vernieuwde technieken is de ‘Plopp’ van ontwerper Oskar Zieta. Deze serie zitmeubelen uit 2008 ziet eruit alsof het van niet al te best opgeblazen plastic zwembandjes is gemaakt. In werkelijkheid is het van oersterk opgeblazen staal. In deze video is te zien hoe dat in zijn werk gaat.

Hergebruik

Door oude materialen een nieuw leven te geven, kan er een bijzonder ontwerp ontstaan. 2 succesvolle Nederlandse voorbeelden van ontwerpers die naam hebben gemaakt met zeer uiteenlopende vormen van hergebruik: 

  • Piet Hein Eek studeerde in 1990 af aan de Design Academy met een kast van sloophout. Een sober materiaal met een sobere vormgeving. Inmiddels is zijn werkplaats uitgegroeid tot een ware fabriek met 100 werknemers, exporteert hij zijn sloophouten meubels over de hele wereld en gaat hij een meerjarige samenwerking aan met IKEA. Eek wil daarbij meekijken naar de gehele productontwikkeling van het concern, om dit effectiever en zonder afval te laten verlopen. In deze video vertelt Eek over zijn werk.
  • Ook Dirk van der Kooij recyclet. Hij produceert zijn stoelen met een 3D-printer, met gerecycled plastic. Voor zijn afstuderen aan de Design Academy in 2010 printte hij zijn eerste stoel. Een jaar later ontving hij de Dutch Design Award in de categorie ‘Beste vrije vormgeving’. In deze video is te zien hoe Van der Kooij oude koelkasten omtovert tot een ‘Endless Chair’.  
  Tekst: Mirjam van Gogh, 20 oktober 2015. Foto Polyside, Robin Day: Neftali / Shutterstock.com.