Aandacht voor ambacht

Of het nu je bord is, je kleding of de stoel waar je op zit: vrijwel alles wat je gebruikt is industrieel gemaakt. Ambachtelijk, met de hand vervaardigd werk, lijkt langzaam te verdwijnen. De laatste jaren groeit onder ontwerpers de aandacht voor het ambacht.

Vakwerk
Wat bedoelen we precies met de term 'ambacht'? Allereerst is het werk dat met de hand gemaakt wordt. En het is vakmanschap. Een ambacht, zoals houtbewerken, smeden, pottenbakken, weven of manden vlechten, heeft een lange traditie, die van leermeester op leerling of van moeder op dochter wordt overgeleverd. Inmiddels dreigt er in Nederland een tekort aan ambachtslieden. Nog maar weinig jonge mensen kiezen voor een bestaan als timmerman, loodgieter of pianostemmer. Bekijk de video van de NOS van 29 juni 2012 over dit onderwerp. Toch is er binnen de ambachten sprake van een comeback, signaleert Trouw.

 

Geen nostalgie
Bekende ontwerpers als Christien Meindertsma, Claudy Jongstra, Studio Makkink en Bey en Piet Hein Eek zijn geïnteresseerd in traditioneel vakmanschap en gebruiken het in hun eigen werk. Zonder te vervallen in nostalgie onderzoeken zij, en veel andere ontwerpers, oude ambachten en verbinden ze traditionele kennis met moderne technieken. Maaike Roozenburg gebruikt zelfs CT-scanners en 3D-printers om historisch glas en porselein te 'vertalen' naar onze tijd.  

Springlevend
Het handwerk is in Nederland, en in heel West-Europa, in de marge geraakt. In veel andere landen zijn ambachtelijke tradities nog springlevend. Nederlandse ontwerpers die geïnteresseerd zijn in oude ambachten, komen dan ook vaak in Azië, Zuid-Amerika of Afrika terecht. Zo werkte Hella Jongerius voor haar IKEA PS-project uit 2009 samen met vrouwen in India. Zij gebruikten traditionele stiksels en quilt-technieken voor de door Jongerius ontworpen muurdecoraties van textiel. Arian Brekveld vond voor het Imperfect Design-project handwerkslieden in Vietnam die zijn ontwerpen in lakwerk, textiel en keramiek op ambachtelijke wijze konden uitvoeren. Dit soort projecten leveren niet alleen bijzondere producten op, maar vergroten de werkgelegenheid en de ontwikkeling van kennis in die gemeenschappen.

Tentoonstellingen
Ook musea schenken aandacht aan de rol van het ambacht in design. In 2010 was in Museum Hilversum de tentoonstelling 'Een mooi ding, ambacht, vormgeving en kunst 1890-2010' te zien. Daar stond het spanningsveld tussen industriële vormgeving en ambacht centraal. In 2011 vond in het Zuiderzeemuseum de tentoonstelling NIJVER|heden plaats, waar Nederlandse ontwerpers werk toonden waarin oude ambachten een prominente rol spelen. Het Nederlands instituut voor Design en Mode: Premsela, organiseerde een symposium naar aanleiding van deze expositie: 'Me Craft, You Industry'. Op hun website vind je uitgebreide documentatie hierover.

In het voorjaar van 2013 organiseerde museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam een grote expositie rondom ambacht, getiteld 'Hand Made: Lang leve het ambacht'.

Do It Yourself
Niet alleen professionele ontwerpers herontdekken de rijke tradities van het handwerk. Vooral onder jonge mensen wordt het zelf maken van kleding of gebruiksvoorwerpen steeds populairder. Dankzij websites als Etsy of Dawanda kunnen makers hun producten ook verkopen en kennis uitwisselen. Lees in ons artikel 'DIY – Do It Yourself' meer over deze en andere DIY-initiatieven.

 

Tekst door Anneke van Wolfswinkel