Abstracte kunst verzamelen: De collectie Manders

Theo Manders (1942) verzamelt al zo'n veertig jaar abstracte kunst van vooral Nederlandse en Belgische kunstenaars. De collectie geeft een goed beeld van alle verschillende stijlen en genres die er binnen de abstracte kunst bestaan. In 2013 was een ruime selectie van de verzameling te zien in Museum Van Bommel Van Dam in Venlo. In dit artikel maak je kennis met deze bijzondere verzameling.

Het begin van de verzameling
Theo Manders was vanaf de jaren '70 tot eind jaren '90 als psycholoog verbonden aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Naast zijn werk legde hij zich toe op het verzamelen van kunst. Al op jonge leeftijd kocht hij kunsttijdschriften en prenten. Eind jaren '70 kocht hij af en toe kunst op veilingen, bijvoorbeeld werk op papier van Bart van der Leck. Maar de prijzen voor deze vroege abstracte kunst waren zo hoog, dat het buiten zijn bereik bleef. In 1984 bezocht hij de tentoonstelling van de kunstverzameling van Agnes en Frits Becht in het Stedelijk Museum in Amsterdam. In een interview dat is opgenomen in het boek 'Naar eenvoud en verstilling' zegt hij hierover: “Het zien van een reeks van afwisselende vormen van abstracte kunst had een enorme impact op me. Dat dit alles door één persoon bijeen was gebracht, ging mijn denkvermogen aanvankelijk te boven. Het leidde later tot een diep inzicht: zó breed en toch zó gericht kun je dus verzamelen.”

Vanaf dat moment begon hij, samen met zijn vrouw Micheline, aan het opbouwen van zijn eigen verzameling.

Eenvoud en verstilling
In de loop van de tijd veranderden zijn voorkeuren. Aanvankelijk kocht hij lyrisch abstract werk, van onder meer Ad Snijders en Jef Diederen. Hij zegt hierover: “De lyrische abstracte kunst is me soms te lief of te dromerig. Nu en dan heb ik echt behoefte aan meer helderheid of eenvoud. Die constatering heeft me uiteindelijk naar totaal andere kunst geleid. Ik ervoer dat bij de verstilde kunst van Ben Akkerman, Ad Dekkers, Jan Schoonhoven (...) en Herman de Vries mijn gemoedstoestand op positieve wijze helemaal werd geneutraliseerd. Op bijna lege, open doeken kun je je eigen gedachten projecteren. (…) In de titel van de expositie [in Museum van Bommel van Dam in 2013, red] en publicatie staan niet voor niets de woorden eenvoud en verstilling. Die twee begrippen weerspiegelen de essentie van mijn abstracte kunstverzameling.”

Deelverzameling: Nulkunst
Een belangrijke 'deelverzameling' is die van Nulkunst. Deze stroming ontstond in de jaren '60. Kunstenaars als Armando, Jan Henderikse en Jan Schoonhoven verwierpen creativiteit en expressie, en wilden afstandelijke, emotieloze kunst maken. Ze waren er van overtuigd dat het tijd was om met artistieke conventies te breken en technologische ontwikkelingen in de kunst te introduceren. Ook gebruikten ze vaak niet-traditionele materialen, zoals schoenpoetscrème, spijkers of watten. Tijdens de expositie van de collectie Manders in Museum van Bommel van Dam in 2013 werden twee werken van Nulkunstenaar Jan Schoonhoven gestolen. Dit kwam uitgebreid in het nieuws.

Betalen met wijn
Het werk van J.C.J. Vanderheyden neemt een bijzondere plaats in binnen de collectie. Manders raakte na aankoop van zijn eerste Vanderheyden bevriend met de kunstenaar, en heeft in totaal zo'n twintig werken van hem gekocht. De twee hadden een bijzondere betalingsregeling: alle werken heeft Manders betaald met flessen wijn. Behalve kunstverzamelaar is Manders ook wijnkenner en -verzamelaar.

De kunstverzameling van Theo Manders geeft een indruk van hoe rijk en gevarieerd de abstracte kunst is. In het boek dat naar aanleiding van de expositie in 2013 verscheen worden 140 werken besproken.

Meer lezen:
Artikel in Kunstbeeld #4 2013 door Lynne van Rhijn, te lezen op haar website.
Lees ook het interview met Linda Arts, één van de kunstenaars die is vertegenwoordigd in de collectie Manders.

 

Tekst door Anneke van Wolfswinkel, 15 oktober 2014