Kerst vroeger en nu

De oorsprong van het kerstfeest wordt dikwijls gelegd bij de viering van de winterzonnewende door Kelten en Germanen. Eind december maakt de zon rechtsomkeer en beginnen de dagen weer te lengen. De feesten duurden verschillende dagen en gingen gepaard met het maken van veel licht in al haar gedaanten: lampen, kaarsen, vuur. Soms liet men een brandend wiel of rad van een heuvel rollen, of stak men grote vuren aan.

De datum voor het christelijke feest van Kerst - 25 december - gaat wellicht terug tot de Romeinse Saturnaliën. Op die dag werd het feest van Sol Invictus, de Onoverwinnelijke Zon gevierd. In de Middeleeuwen werd Kerst een hoogtepunt op de katholieke feestkalender en is dat lang gebleven, zowel bij katholieken als protestanten.

Als familiefeest is Kerst een 19e-eeuwse vinding van de burgerij, geïnspireerd op 'A Christmas Carol' van Charles Dickens. In diezelfde tijd liet de Engelsman Henry Cole een kerstkaart drukken, met de simpele tekst  ‘A Merry Christmas and a Happy New Year’. Het gebruik vond al gauw ingang in Engeland en in andere landen. Nederlanders haalden kerstliedjes als 'Stille Nacht, Heilige Nacht' uit Duitsland net als de kerstboom met pakjes eronder. Een bijzonder weetje: in de loopgraven tijdens de kerstdagen in de Eerste Wereldoorlog was er een bestand waarin om de beurt kerstliederen werden gezongen en zelfs een voetbalwedstrijd werd gespeeld!

Religie, commercie, familie

Vanaf de zestiger jaren werd het kerstfeest hoe langer hoe commerciëler. De Kerstman was na de oorlog met het Marshallplan meegekomen. Het beeld dat we van hem hebben is veelal gebaseerd op de tekeningen van de Amerikaanse Coca-Cola advertenties uit die tijd. Vooral jongeren wilden breken met de tradities van hun ouders. Hoger opgeleid, met een eigen mening en een eigen geloof in een betere wereld. De bloeiende economie zorgde ook voor meer welvaart. Het kerstfeest zoals we dat nu kennen evolueerde dus van heidense viering via kerkelijk feest naar een gezellig samenzijn met de naaste familie. Inclusief de kerststress.  

Alternatief kerstfeest

Als u Kerst een keer op een andere manier wilt vieren, kunt u inspiratie zoeken bij kerstgebruiken uit andere landen: misletoe, lichtkransen, Yuleblok voor de open haard.

En waarom moet het kerstdiner zo klassiek? Een kerstcouscous is ook gezellig. Of als u het met vrienden of een grote familie viert: een bring-your-own feestmaal, waar iedereen iets meebrengt, inclusief bestek en servies (geen afwas!).

Een alternatief voor kerstcadeautjes? In veel families is het al de gewoonte dat iedereen één cadeau koopt voor een door het lot aangewezen persoon. Maar ecologischer is het doorgeven van cadeaus: u mag alleen iets geven wat u zelf hebt gekregen. Iedereen heeft in de kast wel iets moois, duurs en voor u volkomen verkeerd gekozen staan dat een ander heel blij zou maken. Geef die mooie vaas, dat ongelezen boek, de CD's, dat parfum, die sjaal met de verkeerde kleur of decoratief hebbedingetje aan een ander die er wel blij mee is.

En verder nog hele fijne feestdagen!