De oudste cafés van Amsterdam

“De eerste de beste kroeg op de hoek/ had ik al heel snel in de gaten/ Ik had het station nog niet verlaten/ of ik struikelde binnen bij Korpershoek” (Karel Eykman). Café Korpershoek, tegenwoordig Karpershoek, noemt zich graag ‘het oudste café’ van Amsterdam. Ook twee andere kroegen dingen naar deze titel: In ’t Aepjen en De Druif.

Café Korpershoek

In 1922 werd de familie Korpershoek, afkomstig uit de Jordaan, eigenaar van het café en koffiehuis op de hoek van de Martelaarsgracht en de Tesselse kade (nu Prins Hendrikkade). Kastelein werd Toon Korpershoek (‘Ouwe Toon’); zijn neef beheerde in het souterrain een fietsenstalling. Café Korpershoek had een slijterijvergunning. In de jaren ’20 werd het café vooral bezocht door schippers, boksers en een groep sportvissers uit de Jordaan, die op zondag met een accordeonist naar Korpershoek trokken om bij ‘Ouwe Toon’ een pikketanis te nemen om de visdag in te luiden. In Korpershoek trad ook geregeld Dikke Da op, een zangeres uit de Jordaan met een fameuze, omvangrijke boezem. Als ‘Ouwe Toon’ in 1935 overlijdt, neemt zijn zoon Anton de zaak over. Anton is het tegendeel van zijn vader. Hij is erg gesteld op orde in zijn café. Zijn kelners dragen gesteven jasjes; muziek van accordeonisten wordt slechts bij hoge uitzondering toegestaan en dronkemansgelal is al helemaal uit den boze. Anton is calvinist en leest in zijn vrije tijd literatuur en boeken over kunst en wijsbegeerte. In de oorlog heeft hij in zijn huis op de Elandsgracht joodse onderduikers.

Café Karpershoek

Omstreeks 1972 is het pand aan de Martelaarsgracht zo in verval geraakt dat sluiting dreigt. Een actiecomité haalt de landelijke pers. Uiteindelijk komt het café in handen van de tot inkeer gekomen huisbaas Gerard Bösschen die de zaak voortzet onder de naam ‘Karpershoek’. De kleine wijziging in de naam houdt verband met de vrees voor juridische claims van de familie. Zo blijft Korpershoek bestaan tot groot genoegen van de vaste jongens, onder wie: Tom Manders, stuntman Hammy de Beukelaer, koning van de Wallen Haring Arie, Theo Eerdmans en Simon Carmiggelt. In Karpershoek wordt zelfs W.F. Hermans af en toe gesignaleerd. Bösschen handhaaft de oude inrichting en sfeer: het tegeltableau, het zand op de vloer en claimt eigenaar van het oudste café van Amsterdam te zijn.

Het wijnlokaal van 1606

De panden aan de Tesselse kade en de Haringpakkerij huisvestten aan het begin van de 17de eeuw wijnlokalen. In de kelders woonden biertappers. Dit is ook het geval geweest in het pand op de hoek van Martelaarsgracht en Tesselse kade, waar in 1606 een wijnlokaal gevestigd was en de bewoner van de kelderruimte Vrerick Gerritsen naar alle waarschijnlijkheid biertapper was. De claim dat het pand voortdurend herberg, danstent en koffiehuis is geweest tot aan 1922 kan niet echt aangetoond worden.

In ’t Aepjen

In ’t Aepjen is een café, gevestigd in een eeuwenoud pand aan het begin van de Zeedijk. De authentieke inrichting, de oude tap en de kruiken waar ooit sterke drank in werd bewaard, brengen de bezoeker in de sfeer van een ver verleden. In ’t Aepjen claimt dan ook de oudste kroeg van Amsterdam te zijn. Oorspronkelijk zou in het pand een logement gevestigd zijn geweest, volgens overlevering vanaf 1519. In elk geval is de naam ‘Aepgen’ al zichtbaar op een stadskaart uit 1544. De uitdrukking ‘in de aap gelogeerd’ zou in deze herberg haar oorsprong vinden. Het was namelijk ooit een logement voor zeelieden, die hun gelag soms betaalden met een aap die ze uit verre landen hadden meegenomen. Als attractie liet de herbergier de apen in zijn logement wonen. Gasten die ’s avonds apenvlooien in hun bed aantroffen waren dan ook ‘in de aap gelogeerd’. Een prachtig verhaal, waar echter geen enkel bewijs voor is. Ook de andere theorie dat de herberg op naam van ene Jan Claesz. int Aepgen stond en dat je in zijn herberg maar beter niet kon slapen, is niet aan te tonen. Het huidige café In ’t Aepjen is sinds de jaren ’80 van de 20ste eeuw aan de Zeedijk gevestigd. De claim dat hier sinds 1519 geschonken en gedronken wordt kan niet bevestigd worden. Dat neemt niet weg dat het pand aan de Zeedijk met zijn houten gevel een van de oudste van Amsterdam is en geen van de andere hier besproken cafés in een ouder pand gevestigd is.

De Druif

Ook café De Druif aan het Rapenburgerplein beroept zich erop het oudste café van Amsterdam te zijn. De likeurdistilleerderij De Druif dateert uit 1585, vanaf 1631 zou er een café in het pand gevestigd zijn. Het zou ooit de stamkroeg van Piet Hein en zijn bemanning zijn geweest. Helaas blijkt ook hier de historische werkelijkheid enig geweld aangedaan te zijn. Op de kaart van Balthasar Florisz. van Berckenrode uit 1625 is op de locatie aan het Rapenburgerplein geen bebouwing aangegeven. Pas op Van Berckenrodes kaart uit 1647 staat De Druif afgebeeld. Het jaar 1585 valt dus af; 1631 is dus wel een mogelijke begindatum, maar dan ook weer niet als stamkroeg van Piet Hein, want die leefde van 1577 tot 1629. Omstreeks 1967 dreigde het pand te sneuvelen vanwege de aanleg van de IJtunnel. De Druif bleef gespaard, omdat de plannen voor de ligging van de tunnel iets gewijzigd werden.