De jaren ‘80

In de loop van de jaren ’80 ontstonden steeds meer specifieke publieksgroepen. Naast punk en new wave kwamen nieuwe stromingen naar voren als de ska en de Deutsche Welle, die hun eigen publiek trokken. Paradiso probeerde ook via de programmering specifieke doelgroepen te interesseren. Vanaf 1981 richtte het programma ‘Black Outs’ zich op de Surinaamse muziekliefhebbers. In 1982 volgde ‘Moluccan Moods’; het jaar daarop ‘African Nights’ en vanaf 1984 waren er avonden met Marokkaanse artiesten.

Paradiso en het beleid Huib Schreurs

Eind 1979 was er opnieuw onenigheid in de gelederen van Paradiso en dreigde directeur Huib Schreurs zelfs met opstappen als hij zijn beleid niet kon uitvoeren. Schreurs wilde voorkomen dat Paradiso alleen een popzaal zou worden. Hij wilde muziek verbinden met debatavonden, literaire evenementen en lezingen. Zo was er op 9 oktober 1981 een dichtersavond met onder meer Hugo Claus en William Burroughs en op 18 december 1983 een Beurs voor Kleine Uitgevers. Op 4 maart 1985 werd een lezing gehouden over Etty Hillesum; op 10 maart 1986 vond een debatavond plaats over het Amsterdamse Kunstbeleid en in de loop van de jaren ’80 startte er een serie ‘Bijbellezingen’, voordrachten over een bijbels motief, door bekende auteurs als Martin van Amerongen, Johan Polak en J.L. Heldring. De opvattingen van Schreurs botsten steeds vaker met die van de staf, die het niet eens was met deze vorm van programmeren.

De Annemarie Grewel affaire

In januari 1988 opperde gemeenteraadslid Annemarie Grewel het voortbestaan van de Kleine Komedie te garanderen door Paradiso te sluiten. De poptempel was haar slechte naam als verzamelplaats voor junks, dealers en ander slecht volk nog altijd niet kwijtgeraakt. Desalniettemin kreeg Paradiso bijval in de NRC van columnist Hubert Smeets en dankzij veel steunbetuigingen wist men ook dit plan te verhinderen.

Max Natkiel

Van de bezoekers van Paradiso en de jeugdcultuur in de jaren ’80 is een goed beeld te krijgen dankzij fotograaf Max Natkiel. Hij was van oorsprong zeeman en daarna werkzaam bij een filmstudio. Natkiel bezocht regelmatig concerten in Paradiso waar hij tijdens de opkomst van de punkmuziek een luidruchtige groep nieuwkomers tegenkwam, die tijdens de optredens tegen elkaar opsprongen, met bier gooiden en extravagant gekleed gingen. Natkiel sprak hen aan en vroeg of hij hen mocht fotograferen. Hij wist hun vertrouwen te winnen. De foto’s zijn genomen met een grootbeeld Rolleiflex camera in de hal en bij de toiletten en bestrijken de jaren 1980 tot en met 1990.

Diana Ozon

“Verval vaart voort/ jaren draaien door/ je kijkt me aan met lege ogen/ lodderig van dronkenschap/ik zie geen tranen dan/ verschaald bier” zo beschreef Diana Ozon een foto van Max Natkiel in haar gedicht: ‘Paradiso Stills’. Ozon was een vaste verschijning in Paradiso. De punkdichteres speelde zelf in tal van bandjes, of schreef teksten voor anderen. Ze had de Rietveldacademie gevolgd. Vervolgens was ze samen met Hugo Kaagman redacteur en uitgever van het punkfanzine de ‘Koekrant’, dat verscheen van 1977-1984. Behalve gedichten publiceerde Ozon de roman ‘Kraker Jack’, die speelt in de Amsterdamse kraakbeweging.

Ton Lebbink

Een andere dichter werkte als portier bij Paradiso. Ton Lebbink begon als drummer bij de Amsterdamse new wave groep Mecano. Geïnspireerd door de Brits-Jamaicaan Linton Kwesi Johnson ontwikkelde hij een Nederlandse variant van diens proëzie (een mix van proza en poëzie). Hij deed mee aan een talentenavond in zijn eigen Paradiso en werd tweede. Zijn elpee ‘Luchtkastelen’ uit 1981 en de single ‘Voetbalknieën’ hadden veel succes. In 1982 volgde de elpee ‘Hongerwinter’. Lebbink trad zelfs op in het voorprogramma van Grace Jones, maar raakte in de loop van de jaren ’80 langzamerhand in de vergetelheid. Op 18 april 2010 was er een kleine comeback, toen hij in Paradiso zijn bundel ‘Ik hou mijn hart vast’ presenteerde. Ton Lebbink is in 2017 overleden.

U2

Op 11 februari 1981 gaf de nieuwe Ierse band U2 een concert in Paradiso. Het optreden vond plaats in het kader van de ‘Boytour'. De groep trad ook op in Sittard, Rotterdam en Den Haag. Muziekkrant Oor stuurde Alfred Bos naar het Haagse Paard van Troje. Hij constateerde dat Bono “een geboren Bühne-persoonlijkheid” is. Hij werd belaagd door een groep punks, maar wist hen op de een of andere manier bij de toegift voor zich te winnen. U2 speelde nummers van de elpee ‘Boy’ en het instrumentale ‘Ulster’ dat in de traditie van de Ierse folkmuziek staat. In Paradiso trad de groep op met The Bugs in het voorprogramma. Deze band, opgericht door Peter Sinnige en Alex Grigny, repeteerde in die jaren in de kelder van Paradiso en trad regelmatig op als support act. U2 was nog niet bekend bij het grote publiek, want de band speelde in Amsterdam voor maar 600 mensen. Op 30 oktober van hetzelfde jaar keerde de groep terug in Paradiso, maar toen was het album ‘October’ verschenen en de naam van U2 gevestigd.

Prince

Ook Prince stond aan het begin van zijn muzikale carrière, toen hij op 29 mei 1981 optrad in Paradiso. De artiest uit Minneapolis had op dat moment drie albums op zijn naam staan. Het meest recente, ‘Dirty Mind’, werd die avond volledig uitgevoerd. Van de elpee ‘Prince’ uit 1979 speelde hij ‘I wanna be your lover’, ‘Why do you wanna treat me so bad’ en ‘Sexy dancer’. De toegift was ‘Jack U off’, dat later dat jaar op het album ‘Controversy’ werd uitgebracht. Journalist Mick Boskamp interviewde Prince de middag voor het optreden en kreeg niet veel hoogte van de man. Maar ’s avonds maakte Prince – overigens voor een bijna lege zaal – alles goed.

David Bowie & Tin Machine

David Bowie’s 17de album ‘Never let me down’ (1987) kreeg geen goed onthaal en ook zijn ‘Glass Spider Tour’ was niet succesvol. De Britse superster besloot daarop om het roer eens helemaal om te gooien. Hij formeerde een band, Tin Machine, met gitarist Reeves Gabrels en de gebroeders Tony (bas) en Hunt (drums) Sales, die met Iggy Pop opgetreden hadden. Optredens in kleine zalen waren onderdeel van de nieuwe aanpak. Bowie koos in Nederland voor Paradiso. Belangstellenden voor het concert konden een briefkaart insturen. Een notaris deed vervolgens de trekking. De aldus geselecteerde gelukkigen mochten een partner meenemen. Voor 25.000 teleurgestelde fans stond op het Museumplein een groot scherm opgesteld. De hooggespannen verwachtingen kon Bowie met zijn Tin Machine niet waarmaken. Er werden alleen nieuwe nummers gespeeld en toen het publiek applaudisseerde om een toegift, volgde door de intercom de mededeling “The artist has left the building”. Maar niet alleen Bowie verliet Paradiso, ook directeur Huib Schreurs stapte op. De climax in zijn slepende conflict met de staf was het voornoemde optreden van Bowie en zijn Tin Machine, dat geheel buiten Schreurs’ medeweten was georganiseerd.