400 jaar Grachtengordel

Dit jaar is het 400 jaar geleden dat het startsein werd gegeven voor een aanzienlijke uitbreiding van de stad Amsterdam. Het zou uiteindelijk resulteren in de aanleg van de Amsterdamse grachtengordel die thans op de werelderfgoedlijst staat. Na de eerste en tweede uitleg van de stad (1585-1593) was al snel duidelijk geworden dat Amsterdam de bevolkingsaanwas niet kon herbergen. In 1613 werd daarom begonnen met een zeer ambitieuze uitbreiding van de stad. In dit dossier komen de vier uitbreidingen van de stad in de zestiende en zeventiende eeuw aan de orde. In de loop van het herdenkingsjaar zullen nog artikelen aan het grachtendossier worden toegevoegd. In het Stadsarchief is van 15 februari tot en met 26 mei een tentoonstelling te zien, “Booming Amsterdam”, over de aanleg van de grachtengordel in de zeventiende eeuw. 

  • De eerste en tweede uitleg Bekijk details

    De eerste en tweede uitleg van de stad vonden plaats in de zestiende eeuw en liepen praktisch in elkaar over, waardoor ze vaak in één adem worden genoemd. Er werd zelfs korte tijd aan beide uitbreidingen tegelijk gewerkt. De werkzaamheden begonnen in 1585 en werden beëindigd in 1593.

    Bekijk details van De eerste en tweede uitleg

  • De derde uitleg Bekijk details

    Na de val van Antwerpen werd Amsterdam geconfronteerd met een immigratiestroom uit de Zuidelijke Nederlanden. Ook in de decennia daarna hield de bevolkingsgroei aan. In 1585 had de stad nog 30.000 inwoners; in 1622 al 105.000. Na de eerste en tweede uitleg werd de binnenstad al snel te klein en ontstond er behoefte aan een derde uitleg.

    Bekijk details van De derde uitleg

  • De vierde uitleg Bekijk details

    De voorbereiding voor een vierde uitleg vond in 1657 plaats. In 1660 werd de fortificatie verlegd naar de Amstel. Daarna werden plannen gemaakt voor de inrichting van het gebied. In 1663 kreeg de stad toestemming grond te onteigenen en aan te kopen.

    Bekijk details van De vierde uitleg

  • Het grachtenhuis; fundering Bekijk details

    “ …so wie dat begheert steynhuyse of steynmuyren te maken of te legghene binnen der oude grafte sie moet een guet vast fundament legghen ende dat wail heyen.” In deze keur uit 1413 werd op de noodzaak van een goede fundering gewezen. Amsterdam ligt namelijk op een oud veenmoeras met op 7 tot 8 meter onder N.A.P. een zandlaag. Zo werden voor de fundering van het Paleis op de Dam maar liefst 13.659 houten heipalen gebruikt. In de loop van de tijd werden verschillende technieken gebruikt.

    Bekijk details van Het grachtenhuis; fundering

  • Het grachtenhuis; buitenkant Bekijk details

    De koopmanshuizen aan de Herengracht en de Keizersgracht hadden over het algemeen een smalle, hoge voorgevel van drie ramen breed en vier, soms vijf verdiepingen hoog. De voorzijde werd bekroond door een trapgevel, halsgevel of klokgevel. Onder invloed van het classicisme kwamen er grote veranderingen in de vormgeving van het grachtenpand.

    Bekijk details van Het grachtenhuis; buitenkant

  • Het grachtenhuis; interieur Bekijk details

    In de loop van de 17de eeuw traden ook grote veranderingen op in de wijze waarop het grachtenhuis was ingedeeld. Zo werden bepaalde onderdelen van het woonhuis verplaatst naar het achterhuis en het onderhuis. Ook ontstond meer zorg voor het toelaten van meer licht en voor de atmosfeer in het huis.

    Bekijk details van Het grachtenhuis; interieur

  • Geraadpleegde literatuur Bekijk details

    Bronnen die bij dit themadossier zijn gebruikt

    Bekijk details van Geraadpleegde literatuur