Het jonge kind en creatief spel

Voor jonge kinderen is creativiteit een staat van zijn. Zij zijn van nature nieuwsgierig en volledig gericht op ontdekken en experimenteren. Jonge kinderen baseren zich op zintuiglijke ervaringen om de wereld om hen heen te begrijpen. Pas vanaf een jaar of zes gaat de cognitie een dominante rol spelen.

Dit betekent dat alles wat jonge kinderen tegenkomen met verwondering en een open vizier wordt ontmoet en mee kennis wordt gemaakt vanuit allerlei sensomotorische perspectieven. Jonge kinderen verkennen (nieuwe) materialen door: aanraken, in de mond stoppen, ombuigen, erin knijpen, heen en weer bewegen etc. Dit wordt sensopathisch of manipulerend spel genoemd.

Creatief spel met peuters of kleuters
In de praktijk zien creatieve activiteiten er vaak als volgt uit: Je peuter zit helemaal onder de lijm. Jij bent het werkje voor oma aan het afmaken. Je vraagt je serieus af waarom je ooit nog eens met je peuter gezellig iets creatiefs zou gaan doen?

Activiteiten die enkel gebaseerd zijn op instructie, in thema en met een eindwerkje als resultaat, hebben bij volwassenen vaak de voorkeur. Het is dan tenminste duidelijk wat van het kind en de begeleider gevraagd wordt en er wordt iets concreets gemaakt. Ook wordt vaak gedacht dat wat leuk is voor een kleuter, ook werkbaar is voor een dreumes of een peuter. Maar vaak leiden deze activiteiten er toe dat de volwassene de hele tijd druk is deze jonge kinderen bij de les te houden en bij te sturen. "Nu is het wel genoeg met de lijm!" "Niet met je handen in de verf!" "Op het papier blijven!"

Focus op creatieve proces
De spanningsboog van dreumesen en peuters is vaak kort en de motoriek nog gericht op veel ruimte en grote bewegingen. Creatieve activiteiten lenen zich hier bij uitstek voor; er wordt gebruik gemaakt van verschillende soorten materialen (zintuiglijke stimulering) en het moedigt kinderen aan hun eigen originaliteit te ontdekken. Mits … de nadruk komt te liggen op het proces en niet op het product. Mits … het gaat om het hoe en niet om het wat.
Dreumesen en peuters creëren niet omdat ze iets bepaalds willen maken. Dat ontstaat bij toeval. Vrij en expressief, zonder dat volwassenen daar vormbepalend in zijn. Op die manier mogen jonge kinderen vertrouwd raken met de eigen expressie. Dit verstevigt het zelfbeeld zodat zij zich kunnen ontwikkelen tot onafhankelijke en creatieve individuen.

Vrij experimenteren
Wanneer het jonge kind vrij kan experimenteren met materialen, en het zelf helemaal de baas is over zijn acties en ervaringen (wat het doet met het materiaal), vergroot dat het zelfvertrouwen in het maken van beslissingen. Bovendien wakkert het nieuwsgierigheid aan om te blijven leren en onderzoeken. Jonge kinderen stuiten zo op uitdagingen. Ze leren dat er meer dan één antwoord is op een probleem. En in plaats van instructies te volgen hoe iets moet, ontdekken ze beetje bij beetje hoe iets werkt. Of juist niet en welke mogelijkheden dat dan weer brengt. Voelen hoe water verandert in behanglijm en dat tape een plakkende en niet-plakkende zijde heeft, dat verven met een kwast anders is dan met een haarkam - het verrijkt en ontwikkelt simpelweg het vermogen dingen ‘te doen’ en flexibel te denken. Kinderen die gewend zijn te spelen en experimenteren met verschillende materialen worden ook goed in het manipuleren van woorden en bewerken van ideeën en concepten.

Met je peuter(s) creatief aan de slag
Ooit nog iets creatiefs doen met een dreumes of peuter? Ja! En doe het: 

  • Vrij in plaats van met instructie.
  • Procesgericht in plaats van gericht op het eindwerkje.
  • Zintuiglijk door gebruik van een diversiteit in aanbod van materialen, texturen en structuren.
  • Less is more: beperk het aantal soorten materialen zodat kinderen ‘erin kunnen zakken’. Je zult je verwonderen over alle mogelijkheden die kinderen in hun ‘experimenteerflow’ zichtbaar maken. Observeer dit en geniet daarvan. 
  • Met het hele lijf: laat kinderen hun hele lijf gebruiken door ze bijvoorbeeld te laten staan aan tafel in plaats van te zitten of doordat zij met hun hele lichaam het materiaal mogen verkennen.

Maar hoe doe je dit nou met behoud van bank en muur? Of op de groep met 14 peuters? Hieronder staan twee uitgaven geschreven door Artisjok & Olijfje met duidelijke instructies voor de begeleider en alle ruimte voor het jonge kind.

Krrr…okodil (2013) van Catherine Rayner

Naar aanleiding van het boek van de Nationale Voorleesdagen 2014. Creatieve activiteiten voor dreumesen en peuters met het boek als uitgangspunt.

Het pasta-avontuur (2014)

Geschreven bij het VVE programma Uk&Puk van Zwijsen. Zintuiglijke en expressieve activiteiten voor dreumesen en peuters met gekookte en ongekookte pasta als uitgangspunt.

Over Artisjok & Olijfje
Artisjok & Olijfje organiseert creatieve programma’s voor jonge kinderen vanaf 0 jaar. Op zo’n manier dat creativiteit en vrije expressie levend worden gehouden. Voorbij het knutselen en voorbij de kleurplaten. We doen dat vanuit materialen, prentenboeken en apps. Artisjok & Olijfje biedt kennis en inspiratie. We doen dat met trainingen, workshops en lezingen over creativiteitsontwikkeling bij jonge kinderen. We geven je praktische tips en ideeën, maar laten je ook ervaren waarom het zo vreselijk belangrijk is die vrije expressie in het kind te stimuleren. Voor (gast)ouders, kinderopvang, primair onderwijs, culturele instellingen, gemeenten en directies.

Door Wieteke Hassing en Mignon van Ophuizen - Artisjok & Olijfje